Is christen zijn iets wat je bent of wat je doet?


Wat kun je, wat wil je en wat mag je op je werk laten zien van je geloof? De Christelijke Hogeschool Ede start dit jaar een project om veelbelovende studenten, die kans maken op de top, te laten coachen zodat zij daar ook komen. Doel is dat in de top van bedrijven christelijke leiders komen, die een bedrijfsbeleid voorstaan waarin christelijke waarden tot uitdrukking komen. Er valt genoeg te zeggen over wat zo?n bedrijfsbeleid dan voor verschil zou maken, maar feit is dat geprobeerd wordt iets te laten zien van het, in dit geval christelijke, geloof in het werk.

Op de werkvloer spelen vaak meer praktische zaken. Zeg je iets van pornoplaten op je werkplek? Hoe ga je om met pesten als geintje, of met sexmoppen om te intimideren? Bid je voor het eten ? zijn je collega?s bereid je een moment stilte te gunnen? Durf je daar überhaupt om te vragen?  Ben je vrij om een hoofddoekje te dragen als je dat wilt? Zeg je er wat van als collega?s vloeken of anderszins grof in de mond zijn? Wanneer je collega?s het onderling vooral hebben over hoe je méér geld kunt verdienen, over hun vakanties, hun tweede huisje, laat je dan merken dat er in het leven meer is dan alleen aardse schatten verzamelen?

Sommige mensen gaan daar heel soepel mee om, zij passen zich makkelijk aan aan wat kan en bewaren de rest voor hun privé leven. Voor anderen ligt het niet zo simpel. Zij vinden het lastig om ?zichzelf thuis te laten? als ze naar hun werk gaan. Hun geloof hóórt bij hen. Zij worstelen met de vraag of christen zijn iets is wat je bent of wat je doet (en ik veronderstel dat dat niet anders is voor andere gelovigen).

Een eenvoudig model kan dat verduidelijken. Er zijn verschillende niveaus van je persoonlijk functioneren onderscheiden. Deze zijn beschreven door Hanna Nathans, organisatieadviseur.

De kern van een persoon is je eigenlijke Zelf. Het is dat stuk van jezelf dat in staat is na te denken over alle andere niveaus. Het is je diepste identiteit, terwijl je de andere niveaus hebt meegekregen om dit zelf, of je ziel, in dit leven uit te drukken. Dit deel van jezelf is dan ook niet veranderbaar.

De volgende laag is je persoonlijkheid. Het zijn je karaktereigenschappen die je tot een uniek iemand maken. Hier zeg je: ?ik ben ?? en dan vul je iets over jezelf in: vasthoudend, verlegen, vrolijk, oppervlakkig, mensgericht, terughoudend, creatief. Op korte termijn zijn deze kenmerken niet te veranderen, maar op langere termijn kun je ze ontwikkelen.

De derde laag wordt gevormd door je overtuigingen, zowel de bewuste als de onbewuste. Overtuigingen geven richting aan je handelen. Wanneer je overtuiging is dat geloof een privé zaak is, handel je anders op je werk dan wanneer je overtuigd bent dat je privé en op je werk dezelfde moet zijn, ook met betrekking tot je geloof. Je overtuigingen en vooronderstellingen kunnen een krachtige bron van inspiratie zijn, maar als coach zie ik natuurlijk ook vaak genoeg dat overtuigingen soms juist belemmerend zijn voor effectief gedrag. Overtuigingen zijn alweer gemakkelijker veranderbaar dan karaktereigenschappen. Om veranderingen in je gedrag te bewerkstelligen, is het essentieel dat je overtuigingen met dat nieuwe gedrag in overeenstemming zijn.

Het vierde niveau is dat van je vaardigheden, je kennis en kunde. Het zijn de instrumenten die je in huis hebt. Je kunt kiezen of, en hoe je er gebruik van maakt. Kennis en kunde zijn goed ontwikkelbaar.

Het vijfde niveau is dat van je gedrag. Gedrag is als een collectie kleren, die je relatief gemakkelijk aan en uit kunt trekken. Bij verschillende gelegenheden kies je passend gedrag, dat verandert niets aan je persoonlijkheid. Anderzijds heb je ook gewoontegedrag. Vaak is dat ooit wel zinvol geweest, maar dat hoeft inmiddels niet meer zo te zijn. Verkeerde gewoontes afleren kost wel moeite!

Tenslotte heb je nog de factor van de omgeving. Gebeurtenissen, maar bijvoorbeeld ook de cultuur in een organisatie, roepen bepaald gedrag op, en ontmoedigen ander gedrag. Gedrag is niet het onontkoombare resultaat van de vijf niveaus die hier zijn geschetst! Gedreven door omstandigheden doen mensen soms dingen die zeer ongewoon voor hen zijn. Anderzijds wordt het vaak ervaren als betrouwbaar wanneer mensen ?door dik en dun? zich aan dezelfde principes houden.

De niveaus van functioneren zijn altijd allemaal tegelijk in actie, en ze houden natuurlijk verband met elkaar. Iemand functioneert optimaal als de niveaus geïntegreerd zijn, dat wil zeggen dat de lijn van binnen naar buiten consistent is. Maar wanneer gedrag van je gevraagd wordt dat strijdig is met je waarden, kan dat tot ernstige stressverschijnselen leiden. Op den duur hou je dat niet vol. Als je die situatie niet kunt veranderen, moet je weggaan, anders wordt je ziek.

In organisaties werk je met anderen samen. Die andere mensen hebben andere kernen. Ook voor hen is het van belang om geïntegreerd en consistent te mogen zijn. Eventuele verschillen tussen mensen kunnen in een organisatie een bron van inspiratie en creativiteit zijn, maar net zo goed een bron van stress en ellende. Om succesvol samen te werken, helpt het als de verschillen niet té groot zijn.

Is het geloof nou iets wat je bent of wat je doet? Het model maakt duidelijk dat dit kan verschillen per persoon. Voor sommige mensen zitten de waarden van het christelijk geloof in hun diepste wezen, voor anderen in lagen die meer aan de buitenkant zitten, bijvoorbeeld hun overtuigingen. Voor hen is het makkelijker om hun gedrag aan te passen en geloof als een privé kwestie te behandelen dan voor de eersten. Overigens betekent het hebben van christelijke waarden in lagen die meer aan de buitenkant zitten, mijns inziens niet dat iemand minder christelijk of minder gelovig is. Dat oordeel mag je er niet aan verbinden. Belangrijker is dat we oog hebben voor de soms grote verschillen tussen mensen, die terug te voeren zijn op hun kern. Juist omdat de kern het meest wezenlijke stuk van een mens is dat door God geschapen is, past het niet daar een oordeel over te hebben.

Terug naar de vraag wat kun je, wat wil je en wat mag je op je werk laten zien van je geloof? Natuurlijk is dat in elke situatie weer anders. Aan de hand van de niveaus van functioneren heb ik wel een aantal tips voor je:

Wie je bent:

• Je waarde wordt bepaald door God, die hoef je niet te bewijzen of te verdienen.
• Laat je streven naar erkenning van anderen daarom los, en richt je op wat Gods bedoeling met jouw leven kan zijn. Dat is essentieel.

Je karaktereigenschappen:

• God kan je gebruiken zoals je bent. Je zwakke kanten zijn geen scheppingsfout. Ontspan dus, wees jezélf, geen perfectionist.
• Ontwikkel jezelf vanuit plezier en nieuwsgierigheid, niet om fouten te compenseren.
  

Je overtuigingen:

• Wie geloof je dat je bent? Wat geloof je dat je in het leven moet nastreven? Onderzoek regelmatig je overtuigingen, vooral of ze geworteld zijn in angst of in liefde. Hulp van iemand anders om mee te spiegelen en te klankborden kan hier heel nuttig zijn.
• Let op wat goed gaat. Wees dankbaar. Tel je zegeningen één voor één? zei mijn oma altijd, en dat blijken wijze woorden te zijn.
  

Je kennis en kunde:

• Zet je talenten in. Van wie veel ontvangen heeft, zal ook veel gevraagd worden. Draag bij waar je kunt.
• Bid voor diegene en datgene waar je je betrokken bij voelt maar waar je niet zelf iets aan kunt doen. Geef dat over aan God.

Je gedrag:

• Wees een naaste voor je collega?s. Doe het goede, naar je beste weten op dat moment. Bid om wijsheid en moed daarvoor.
• Doe wat nodig is: op je werk is dat vooral je werk goed doen. God brengt alle kansen en uitdagingen (ook om over Hem te vertellen) naar je toe, daar hoef je niet als een gek achteraan.
  

Omstandigheden:

• Wees trouw aan je principes onder alle omstandigheden.
• Neem verantwoordelijkheid, maak jezelf geen slachtoffer van de omstandigheden. Zoek die omstandigheden waarin jij kan bloeien en optimaal kan bijdragen.

Je kunt ook zeggen dat christen zijn is wat je bent én wat je doet. Het is wat je kiest vanuit je kern, je persoonlijkheid, je overtuigingen en je capaciteiten. Daarmee kun je bijdragen aan een goede werksfeer en positief gedrag, en een bron van inspiratie zijn.

Carine Coehoorn

Copyright Carine Coehoorn. Je mag artikel of delen ervan overnemen onder voorwaarde dat je mijn naam en website www.coehoorncompany.nl erbij vermeldt. Ik stel het erg op prijs als je me dat even laat weten!