Christelijk werken voor een betere wereld

Uit: De Volkskrant, 6 april 2007

Religie is populair, ook op de werkvloer. Hoe anders is christelijk werken? 'God is liefde, maar als iemand niet goed functioneert, moet je toch een pittig gesprek aangaan'. Door Paulien Bakker

'Iedere organisatie heeft tegenwoordig een mission statement. Het onze is ons christelijke mensbeeld. Dat is onze inspiratiebron', zegt Lisette Krekels, geestelijk verzorger bij het christelijke ziekenhuis Sint Jansdal in Harderwijk. 'Uitgangspunt is dat de mens kwetsbaar is', vult haar collega Huib van der Burg aan. 'We zien niet de wond waarvoor de patiënt binnenkomt, maar de mens als geheel'.
Sint Jansdal legt momenteel de laatste hand aan een vernieuwde notitie identiteit. Het christelijke geloof vormt het uitgangspunt. De waarden van de organisatie zijn ontleend aan de Bijbel. Ook het logo verwijst naar de christelijke identiteit: een kruis met daarvoor een duif, het symbool van de Heilige Geest. Van der Burg: ‘Medewerkers kiezen er bewust voor hier te werken. Ze hopen iets van die christelijke inspiratie te kunnen delen.’

Religie is terug – en niet alleen in de politiek. In december vorig jaar verscheen een vuistdikke verkenning van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, WRR: Geloven in het publieke domein. ‘Religie en geloof zijn weer onderwerp van gesprek en studie,’ schrijven de auteurs. Hun eerdere veronderstelling dat religie gaandeweg uit de samenleving zou verdwijnen, werd herzien. Voorzitter René Paas van de christelijke vakcentrale CNV stelt: ‘In deze tijd hebben steeds meer organisaties behoefte te laten zien waar ze staan. Organisaties zijn bezig met hun missie. Waarom ze het doen weet ik niet, maar kennelijk is daar behoefte aan.’
Huib Klamer, secretaris levensbeschouwing en onderneming bij de werkgeversorganisatie VNO-NCW nuanceert dat beeld ietwat. ‘Er is behoefte aan bezinning, zeker. Ieder doet dat op zijn eigen manier. Voor christenen is daarbij het geloof van belang, maar ik geloof niet dat het aantal christelijke organisaties ineens sterk toeneemt.’
Ofwel: geloof is weliswaar terug, maar het is een individuele zaak geworden. Dat geldt ook op het werk. Voorbij is de tijd van bedrijven met knellende christelijke mores, zoals het software bedrijf van de gebroeders Baan. Het bedrijf was stevig gestoeld op het gereformeerde geloof en noemde zijn liefdadigheidsorganisatie Oikonomos, hetgeen rentmeesterschap betekent. Maar Baan Company ging aan boekhoudschandalen ten onder, toen het de beloofde groei niet waar wist te maken.

Het initiatief om geloof en werk te combineren, gaat tegenwoordig meer uit van de werknemer. Inmiddels zijn in zo’n 127 organisaties medewerkers een gebedskring begonnen – soms met, soms buiten medeweten van de werkgever. In 2000 waren het er nog 52. Bij organisaties zoals ASML en de Gasunie, Philips en Unilever, alsmede op bijna alle ministeries komen medewerkers samen om te bidden tijdens de lunchpauze of voor aanvang van het werk.
‘Voor mensen voor wie het geloof belangrijk is, is het van importantie dat zij dat stuk van zichzelf  kunnen meenemen naar het werk,’ stelt Carine Coehoorn. Zij coacht mensen en teams die vragen rond werk willen verbinden met hun geloof. ‘Geloof is wie je bent, wat je doet, waar je voor kiest.’
Onlangs begeleidde ze een vrouw die door haar geloof in de knel kwam op haar werk. Vanuit haar overtuiging moest ze dienstbaar zijn en voor anderen klaarstaan. Maar ze kwam daardoor met een burnout thuis te zitten. ‘Het geloof kan dan tot steun zijn. Ik heb haar voorgesteld al die zaken waarvoor ze zich verantwoordelijk voelde maar niet kon oplossen, in gebed neer te leggen bij God. Dat gaf haar kracht.’

Coehoorn is zelf christen en vindt: ‘Het maakt uit als je ’s morgens, voor je naar je werk gaat, bidt om Gods leiding. En als je ’s avonds thuis in de spiegel kijkt en je afvraagt of je het goed hebt gedaan in zijn ogen. Je normen kunnen verschuiven. Je kunt het bijvoorbeeld terecht vinden dat je buitenproportioneel verdient. Maar God kun je niet voor de gek houden.’
Maar helpt dat dan, christelijk werken? Klamer van VNO-NCW: ‘Het geloof kan mensen persoonlijk inspireren tot goede dingen. Het leidt tot engagement, ook op de werkvloer.’
Op de werkvloer leidt werken vanuit een christelijke identiteit tot gedeelde normen en waarden, zoals het Bijbelse uitgangspunt: heb je naaste lief als jezelf. Coehoorn: ‘Bij een Canadees bedrijf  dat op christelijke grondslag werkt, geldt bijvoorbeeld de regel dat managers die een medewerker ontslaan nog drie keer met die medewerker een maaltijd moeten nuttigen.’ Ook de waarden van rentmeesterschap – je hebt de aarde maar in bruikleen en moet haar goed achterlaten-, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid zijn vaak terug te vinden bij bedrijven die zich beroepen op hun christelijke wortels. Continuïteit is voor veel christelijke organisaties belangrijker dan winst. Coehoorn: ‘Dat betekent niet dat je met de Bijbel in de hand een organisatie kunt leiden. God is liefde, maar als iemand niet goed functioneert, moet je toch een pittig gesprek aangaan.’

Op de debatavond Geloof en Werk, onlangs gehouden door de jongerentak van het CNV, ging het vooral over het alledaagse: vanuit je christelijke identiteit je werk doen, onder het motto ‘verbeter de wereld, begin bij jezelf.’ Waarden die je, geven Coehoorn en Paas toe, ook vanuit andere levensovertuigingen kunt nastreven.
Paas: ‘Als de impliciete norm van je geloof is dat je een supermens moet zijn, een moeder Theresa, krijg je het zwaar. Ik denk dan: als je in je werk goed omgaat met anderen en af en toe iets bijzonders doet, is het toch al mooi?’
Toch ervaart Paas zelf wel een verschil. ‘Als je als christen in een christelijke organisatie werkt, kun je dichter bij je inspiratiebron, de Bijbel, blijven. Dichter bij jezelf. Ik voel me prettig in een organisatie die opereert vanuit christelijke waarden. Mijn collega’s delen diezelfde waarden. Ik hoef ze niet uit te leggen dat ik de wereld een beetje beter wil maken en van de organisatie verwacht dat ze hetzelfde nastreeft.’

Toch worstelen de medewerkers in het Sint Jansdal geregeld met hun christelijke identiteit. ‘Euthanasie of abortus is bijvoorbeeld nooit een routinekwestie,’ zegt verpleegkundige Marleen Sterken. Toen op haar afdeling een baby geboren werd die niet levensvatbaar bleek, stond het team voor de moeilijke beslissing het kind morfine te geven, hetgeen het overlijden zou bespoedigen. ‘We hebben de morfine wel toegediend. Maar verpleegkundigen die vanuit hun geloofsovertuiging niet achter de beslissing stonden, hoefden niet voor het kindje te zorgen.’

Combi werk & geloof

• Wees onder alle omstandigheden trouw aan je eigen principes
• Zoek een omgeving waarin je tot bloei kunt komen
• Draag waar je kunt bij om anderen tot bloei te laten komen
• Elk mens is een kind van God, ga dus respectvol met anderen om
• Je waarde wordt bepaald door God, je hoeft je niet te bewijzen
Vraag als organisatie aan nieuwe medewerkers of ze zich kunnen vinden in de christelijke identiteit, want een christelijke achtergrond afdwingen, kan meestal niet

Het geeft heel veel rust
Dick van Boven leidt de kinder- en tienerafdeling van het Sint Jansdal-ziekenhuis. ‘Veel patiënten zijn gelovig, zie vinden hier herkenning in die christelijke identiteit,’ zegt hij. Van Boven is zelf ook gelovig en neemt zijn geloof mee naar zijn werk. ‘Mijn wezen is verbonden met mijn geloof.’ Hij plant bijvoorbeeld zijn carrière niet, maar legt die in Gods handen. ‘Daar bedoel ik niets softs mee, ik lees heus de vacatures in de krant wel, maar ik leg de eindverantwoordelijkheid neer bij een hogere macht. Dat geeft rust.’

Miljoenen religieuzen
Nederland telt ruim zeven miljoen christenen (en bijna een miljoen moslims). Nog eens tweederde van de Nederlanders voelt zich aan het christendom verwant. Volgens onderzoek van Trendbox beschouwt 29 procent van de Nederlanders zich religieus en vier op de tien mensen praten graag met anderen over de zin van het leven. Een kleiner deel neemt het geloof ook mee naar het werk. De christelijke vakcentrale CNV telt zo’n 340 duizend leden.

‘Dat christelijke had van mij niet zo gehoeven’
Mariëtte Corver is verpleegkundige in het Jansdal-ziekenhuis en lid van de ondernemingsraad. ‘Die notitie over onze identiteit is nog onderwerp van discussie’, zegt ze. In de waarden – compassie en mededogen, ontvankelijkheid en respect, professionaliteit, verantwoordelijkheid en solidariteit – kan ze zich best vinden.
‘Maar dat christelijke had er van mij niet zo dik bovenop hoeven liggen. Het maakt niet uit wat je gelooft, als je die waarden maar onderschrijft.’