Hoe je kracht kunt putten uit je geloof als het in je werk allemaal tegenzit.

Je hebt vast wel eens gehoord van de piramide van Maslow. Maslow stelde dat mensen behoeftes hebben, en dat daar prioriteiten in zitten. Basisbehoeftes zijn voedsel, warmte, fysieke veiligheid. Pas wanneer daar aan voldaan is, komen hogere behoeftes aan de orde, zoals ergens bij horen, sociale contacten en waardering. De allerhoogste behoeftes hebben te maken met zelfverwerkelijking en zingeving.

Bij de vraag waarom iemand werkt is een vergelijkbare piramide te maken*. Helemaal onderin die piramide is de basismotivatie: werken om te overleven, om elke dag weer geld te hebben voor de meest noodzakelijke dingen. Een treetje hoger zoek je in het werk bestaanszekerheid op de wat langere termijn, met een vaste baan, sociale verzekeringen en een pensioen. Wanneer hier aan voldaan is worden sociale contacten en door je werk ergens bijhoren belangrijk. En bovenin de piramide is plaats voor ontplooiing en ontwikkeling, zinvol bezig zijn met je werk en het doel dienen dat God met je heeft.

Het is misschien verleidelijk te denken dat geloof en spiritualiteit alleen in het topsegment aan de orde zijn, als je bezig bent met zelfverwerkelijking. In werkelijkheid is het op elk niveau van groot belang. Op het niveau van het horen bij een groep speelt bijvoorbeeld de vraag hoe je kunt zorgen dat mensen niet worden afgeschreven of buiten de boot vallen. Op het niveau van het zoeken naar bestaanszekerheid is het vraagstuk van solidariteit en rechtvaardigheid aan de orde. En op het niveau van elke dag knokken om werk te vinden is kunnen leven in vertrouwen op God bijvoorbeeld een belangrijk punt.

In onze tijd wordt bijna opgelegd dat je streeft naar werken 'op het hoogste niveau'. Dat je je moet ontwikkelen, dat je jezelf verwerkelijkt. De realiteit is natuurlijk anders. Mensen bewegen zich door de piramide, zitten soms op het hoogste niveau, dan weer onderin. Wat blijft is dat je je steeds opnieuw moet oriënteren wat geloof voor je betekent in je werk. In dit artikel wil ik laten zien hoe dat in zijn werk kan gaan aan de hand van de ervaringen van Stephan.

Stephan voelt zich ontgoocheld en verslagen. Zijn organisatie is gaan fuseren, de onvermijdelijke reorganisatie volgde. Zonder het beoogde effect, dus de reorganisaties volgden elkaar op. De directie raakte in een kramp, alleen de omzet resultaten leken nog te tellen. Stephan had een leidinggevende functie met dertig mensen onder zich. Door de reorganisaties werden dat er uiteindelijk meer dan honderd. Hij deed zijn uiterste best met de tijd mee te gaan en de gevraagde prestaties neer te zetten. Afgelopen week hoorde hij dat in weer een nieuwe reorganisatie-ronde zijn functie komt te vervallen. Er is een kleine kans dat hij een functie kan krijgen met vijf man onder zich, maar het is ook mogelijk dat hij wordt ontslagen.

Stephan voelt zich afgedankt, een nietige pion in een spel boven zijn macht. Maar er is meer dan dat. In de tijd dat hij voorspoedig carrière maakte, had hij steeds het gevoel gehad dat God met hem was. Als vanzelfsprekend was hij ervan uitgegaan, dat zijn voorspoed een teken was van Gods leiding en bescherming. Door alle tegenspoed is hij het vertrouwen in God kwijt geraakt. Waar was Hij gebleven? Waarom overkwam hem dit allemaal? Wat moest hij in hemelsnaam nog zeggen tegen God, in gebed?

Natuurlijk weet hij best dat God er is in voor- en tegenspoed. Maar hij voelt er niets meer van. Hij heeft met zijn vrouw in Job zitten lezen, die heeft immers ook de ene rampspoed na de andere gehad. Jobs bittere klachten kon hij wel begrijpen. Maar het hele punt is, dat Jobs ellende niet zijn ellende is. Over het leed van een ander lezen is toch iets heel anders dan zelf pijn hebben!

Als onderdeel van de coaching zijn we met de piramide van werkmotivatie aan de slag gegaan. Stephan ziet dat hij in de oude organisatie functioneerde op het hoogste niveau waar hij zich helemaal kon ontplooien. Door de fusie en reorganisaties veranderde zijn functie zodanig dat hij dat eigenlijk kwijt raakte. Hij vond het zeker nog prettig dat zijn werk hem van de straat hield, en dat hij kon zeggen dat hij bij deze organisatie hoorde, maar dat was het wel zo'n beetje - naast de zekerheid van inkomen, natuurlijk. Dat laatste werd nu ook aangetast. Ook al zou hij van de honger niet omkomen, dat hij niet meer zeker was van zijn werk vond hij heel moeilijk.

De piramide hielp Stephan wel om te accepteren dat hij nu eerst weer moet werken aan bestaanszekerheid voor hij verder kan naar ergens bijhoren en zelfrealisatie. Tegelijkertijd gingen we op zoek naar welke spiritualiteit nou hoort bij het niveau waar hij nu zat. Wat kun je daar met je geloof? Hiervoor zijn geen pasklare antwoorden, omdat dat heel persoonlijk is. Toch zijn er wel een aantal aanknopingspunten die helpen om bij de persoonlijke invulling te komen.

In de eerste plaats gingen we op zoek naar wat er nog wel goed is aan de hand van inzichten van Prediker. Prediker schetst hoe ijdel al ons gezwoeg is, en dat je daarom moet genieten van de goede dingen van het leven, zoals eten en drinken en de vrouw van je jeugd. Dit bracht Stephan er toe zich bewuster te zijn van alles wat er nog steeds is om van te genieten, ook de kleine dingen van alledag, zoals de dagelijkse fietstocht naar het werk. Reacties van sommige collega's waren ook hartverwarmend. Dit hielp Stephan zijn gevoel van verslagenheid te verlichten. Het lukte hem nu ook weer te bidden, door God te danken voor wat er elke dag goed was geweest.

In de tweede plaats gingen we op zoek naar die dingen die Stephan kon doen in zijn situatie, die binnen zijn invloedssfeer lagen. Stephan voelde zich geïnspireerd door een beroemd gebed, dat zegt: "God, help me om die dingen te accepteren die ik niet kan veranderen, geef me moed om datgene aan te pakken dat ik wel kan veranderen, en geef me wijsheid om het verschil te zien". Hij bad dit gebed dagelijks en in de coaching probeerden we hier concreet handen en voeten aan te geven in de werksituatie van Stephan. Hij zag dat zijn houding in het dagelijks werk toch nog steeds veel verschil maakte voor de collega's om hen heen, en hij begon zich meer te focussen op wat hij voor hen kon betekenen. Daarnaast voelde hij meer innerlijke rust om zijn mogelijkheden binnen en buiten de organisatie verder te onderzoeken.

Het pijnlijke gevoel van een afgedankte nietige pion te zijn in een ondoorzichtig spel was niet zomaar weg. Uiteindelijk zorgde het voorjaar voor een verschuiving. Terwijl Stephan naar zijn werk fietste en de natuur zag ontluiken, dacht hij na over het 'spel' van eten en gegeten worden dat in de natuur dagelijkse realiteit is. Hij dacht aan de mieren die hard werken en dan van het ene op het andere moment verpletterd worden onder zijn fietsband. Wat zou de zin daarvan zijn? Toch zag God dat het goed was, die schepping. Het nietige gevoel van Stephan begon te veranderen in een gevoel een klein onderdeel te zijn van een groot geheel, waarin je een plek hebt die niet altijd te bevatten is. Toch mag je vertrouwen dat het goed is.

Stap voor stap hervond Stephan zijn vertrouwen in God. Toen we terugkeken op het traject, kwam de vraag wat het nu heeft opgeleverd om zijn geloof steeds te betrekken bij zijn vragen. "Ik ben heel blij dat ik nu weer van harte kan vertrouwen op God, dat geeft zoveel ruimte en rust", antwoordde Stephan. "Ik weet niet of ik anders van mijn geloof was gevallen, maar ik zou toch met een verwijt naar God zijn blijven zitten. Iemand die niet gelooft heeft daar misschien geen last van, maar voor mij zou dat een blijvend zeurend gevoel van teleurtselling hebben gegeven. Die zekerheid die ik nu voel is voor mij eigenlijk belangrijker geworden dan de zekerheid over mijn baan".

* Deze piramide heb ik samen met Hannie Kraan ontwikkeld.